به هنرهای کهن جانی دوباره ببخشیم

به هنرهای کهن جانی دوباره ببخشیم در طول تاریخ، همواره مردم دنیا ایران کهن را با مردمان اصیل و صلح دوست، فرهنگ غنی، صنایع دستی بی نظیر، آداب و رسوم خاص و زیبا، اندیشه های پاک و بلند و بسیاری از شاخصه های سرشار می شناختند و امروز هم ایرانیان با طی مسیرهای ناهموار و صعود به قله های پرافتخار بیش از پیش در جهان شهره شده اند

تنها استان پهناور کرمان با دارا بودن قالی های هفت رنگ، پته های خوش رنگ و لعاب، شال های خوش نقش و نگار و سوغاتی هایی با طعم و مزه های بی نظیر یکی از هزار نقطه ی پر رمز و راز این گربه ی روی نقشه ما به شمار می رود.

به گزارش خبرنگار خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا) منطقه کویر، در میان این همه زیبایی که از گذشته تا به امروز قدم به قدم با مردم هنر پرور ایران همراه بوده اند، برخی از هنرها با دستان توانای هنرمندانی که به خاک سپرده شده اند، دفن شده و از یادها رفته اند و گروهی نیز فاصله ای تا فراموشی ندارند که از جمله این ها می توان به قلمزنی روی مس اشاره کرد که روزگاری در بازار مسگرهای کرمان رونقی داشته و صدای ضرب آن طنین گوش نوازی را در خاطره رهگذران و بازاریان برجای می گذاشته ولی امروزه عده ی کمی دست به قلم شده و بر تن سرخ گون مس هنر خلق می کنند.

"سولماز علیخانی" را می توان در زمره هنرمندان کم سن و سال قرار داد که از سن 15 سالگی یعنی حدود هشت سال پیش شروع به قلمزنی روی مس کرده و هم اکنون هنرجویان زیادی را آموزش می دهد.

وی در مورد چگونگی روی آوردن به این هنر گفت: من به دلیل علاقه ای که به هنر و صنایع دستی داشتم تصمیم گرفتم با قلم زنی روی مس به بخشی از علاقه ام پاسخ دهم و به این ترتیب نزد سه استاد این هنر را آموختم و حتی با ابتکار خودم به ساخت زیورآلات مسی روی آوردم که با استقبال خوبی روبرو شده اند.

علیخانی در رابطه با بکار بردن سنگ های تزئینی مثل عقیق در بعضی زیور آلات افزود: در حقیقت من متخصص سنگ های تزئینی و قیمتی نیستم بلکه تشخیص این امر را بر عهده نامزدم که متخصص تراش و برش سنگ های قیمتی هست گذاشته ام، البته باید یادآوری کنم که ساختگی و یا اصل بودن سنگ در زیورآلات بستگی به سفارش مشتری دارد.

این هنرمند جوان با اشاره به ابزار مناسب جهت قلمکاری بیان کرد: انواع سوهان، قیچی فلز بر، دم باریک، دم گرد، میل النگو، میل انگشتر و دستگاه قلم سازی در این هنر استفاده می شوند، البته این را هم اضافه کنم که در گذشته به دلیل اینکه کوره نداشتیم قلم ها از اصفهان خریداری می شد اما در حال حاضر خود کفا شده ایم و بخش زیادی از این قلم ها را خودمان می سازیم.

علیخانی همچنین به دستگاه قلم سازی اشاره و اظهار کرد: این همان دستگاه قلم سازیست که ما را به خودکفایی رسانده است، البته بایستی تذکر داد که هنگام کار با دستگاه باید حتما از عینک محافظ و ایمنی و همچنین روپوش استفاده کرد چون اگر جرقه های آن درشت باشد لباس را می سوزاند و به چشم هم آسیب می رساند.

وی گفت: قبلاً آلیاژهای مورد نیازمان را از اصفهان خریداری می کردیم ولی خوشبختانه هم اکنون صنایع مس شهید باهنر کرمان فلز مورد نیازمان را تامین می کند.

مدرس جوان قلمکاری روی مس در ادامه مطلب فوق تاکید کرد: البته چون مس به صورت تنی( 1000 کیلویی) به فروش می رسد و میزان درخواست ما که معمولاً 100 کیلوگرم است بسیار ناچیز و فروخته نمی شود به همین خاطر هم ما به افرادی که به صورت تن مس را می خرند سفارش می دهیم و آنها سهم ما را تهیه می کنند.

علیخانی افزود: در بازار مسگرها این 100 کیلو به بقیه افرادی که از مس استفاده می کنند فروخته می شود تا آنها نیز فلز مورد نیازشان تامین گردد.

وی بیان کرد: هنرجویان نیز مس را خودشان تهیه می کنند ولی ابزار کار را من در اختیارشان قرار می دهم.

این قلمکار روی مس در رابطه با ارائه مدرک به هنرجویان گفت:‌ آموزشگاه ما طبق استاندارد سازمان فنی وحرفه ای عمل می کند بنابراین من هنرجویان را به آزمون های کتبی و عملی فنی و حرفه ای معرفی می کنم و آنها مدرک با کد بین المللی را به هنرجویان اعطا می کنند.

علیخانی سپس مراحل ساخت یک تابلوی مسی را شرح داد و افزود: در مرحله اول باید با آبلیمو و نمک که هر دو اسیدی هستند مس را تمیز کرد سپس با مقوا و چسب قالب آن را ساخت، در مرحله سوم بایستی قیر را ذوب کرده و پشت یا داخل قالب ریخت.

وی در ادامه مطلب فوق اضافه کرد: قیر ذوب شده باعث می شود تا سر و صدای قلم کمتر به گوش برسد و همچنین ظرف در حین کار سوراخ نشود.

مدرس جوان قلمکاری روی مس سپس به ادامه مراحل اشاره و تصریح کرد: باید به مدت 24 ساعت صبر کرد تا قیر به تدریج خنک شود و بعد از آن طرح به روی کار انتقال می یابد و با قلم نیم بر که اصلی ترین قلم محسوب می شود شروع به کار می کنیم که این کار شامل روسازی با قلم های مختلف، مشبک کردن و تیز بر زدن می باشد.

وی تاکید کرد: قیر تا آخرین مرحله قلمکاری باید وجود داشته باشد و بعد از اتمام کار با حرارت دادن آن را از کار جدا می کنیم و ظرف مسی را با نفت شستشو می دهیم تا قیر به طور کلی از مس پاک شود و بعد از آن نیز ظرف را دوباره با آبلیمو و نمک خواهیم شست چون این کار موجب براقی بیشتر مس می شود، در ضمن در آخرین قسمت از اسپری فیکساتیو برای هوا نرسیدن به مس استفاده می گردد.

علیخانی با بیان اینکه یکسری از ظرف های مسی به رنگ سیاه دیده می شوند، اظهار کرد:‌ دلیل این سیاهی که همواره برای زیباتر کردن بخشی از کار استفاده می شود، بکاربردن روغن جلا و دوده می باشد که در اصطلاح به آنها مواد سیاه کاری می گویند و با ریختن بر روی طرف مسی آن را تیره می کنند.

وی در بخش دیگری از صحبت های خود به عرضه صنایع خود اشاره کرد و گفت: من در چند نمایشگاه در استان های دیگر شرکت کرده ام که زیور آلات دست ساز مسی بیشتر مورد توجه و استقبال قرار گرفته اند همچنین اولین کارم به کشور هلند فرستاده شده است.

علیخانی ادامه داد: همچنین در باغ شاهزاده ماهان غرفه ای جهت عرضه مس های قلمکاری شده داشتم و در آنجا نماینده ایتالیا در ایران و یک شخص آمریکایی از ظروف و زیورآلات مسی من خوششان آمد و خریدند، همینطور به سفارش یکی از دوستانم یک سرویس مسی ساختم و به آلمان فرستادم.

این استاد قلمکاری روی مس یادآور شد: خود من تا حالا کسی را ندیده بودم که به این شیوه کار کند اما مساله ای که آزارم می دهد این است که قبل از ثبت این ابتکار و هنر به نام خودم آنها را فروخته ام و اکنون که برای ثبت اقدام کرده ام دیگر امکانش وجود ندارد چون اظهار می کنند نمونه های مشابه وجود دارد درحالیکه اینها کار خودم است و در واقع می توان گفت شناخته شده نیستم و یعنی حمایت نمی شوم.

وی تاکید کرد: من بسیار به هنر علاقمندم و به تازگی می خواهم در رشته طلا و جواهرسازی آموزش ببینم و همانطور که با قلم کاری روی مس به بازار مسگرها جان می بخشیم دوست دارم با طلا و جواهرسازی هم خلاقیت و ایده هایی نو را خلق کنم.

علیخانی در پایان گفت و گوی خود با ایسنا خاطرنشان کرد: امیدوارم همه علاقمندان به هنر برای احیای سنت ها و هنرهای از یاد رفته ایران عزیز گام بردارند و به دیگران هم آموزش بدهند.

گزارش از خبرنگار ایسنا منطقه کویر؛ فهیمه افضلی